İnsan iskelet sistemi, canlı dokulardan oluşan ve sürekli olarak beslenmeye ihtiyaç duyan dinamik bir yapıdır. Kemiklerin gücünü ve fonksiyonunu koruyabilmesi için kan akışının kesintisiz olması hayati önem taşır. Ancak bazı durumlarda kemik dokusunun damarsal beslenmesi bozulabilir ve bu tablo, zamanında müdahale edilmediğinde ciddi ortopedik sorunlara yol açar.
Nekroz Nedir?
Tıbbi terminolojide hücre veya doku ölümü olarak tanımlanan nekroz, vücudun herhangi bir bölgesindeki dokuların kanlanamaması veya enfeksiyon gibi nedenlerle geri döndürülemez şekilde hasar görmesi ve ölmesidir. Bu durum kemik dokusunu etkilediğinde çok daha spesifik ve ilerleyici bir ortopedik hastalık ortaya çıkar.
Avasküler Nekroz (Osteonekroz) Nedir?
Avasküler nekroz, kemiğe giden kan akışının azalması veya tamamen kesilmesi sonucunda kemik dokusunun canlılığını yitirmesi durumudur. Tıbbi literatürde sıklıkla osteonekroz olarak da adlandırılır. Poliklinik başvurularında hastalarımızın en çok yönelttiği avasküler nekroz ne demek sorusunun en anlaşılır yanıtı; kanlanması bozulan kemiğin adeta çürüyerek taşıma kapasitesini kaybetmesi ve çökmesidir. Kanla beslenemeyen kemik hücresel düzeyde ölür, zayıflar ve zamanla eklem yüzeyinin tamamen bozulmasına neden olur.
Avasküler Nekroz (Osteonekroz) Neden Olur?
Kemik dokusunun kan damarlarında tıkanıklık, daralma veya mekanik hasar oluşması bu hastalığın temel nedenidir. Ağır travmalar, eklem çıkıkları veya kemik kırıkları kan damarlarını doğrudan zedeleyerek bu süreci başlatabilir. Bunun dışında uzun süreli ve yüksek doz kortizon (steroid) kullanımı, aşırı alkol tüketimi ve kanın pıhtılaşmasını artıran bazı sistemik hastalıklar avasküler nekroz (osteonekroz) neden olur sorusunun başlıca tıbbi yanıtları arasındadır.
Avasküler Nekroz Kimlerde Görülür?
Bu rahatsızlık teorik olarak her yaş grubunda ortaya çıkabilmekle birlikte, klinik pratikte en sık 30 ile 50 yaş arasındaki aktif bireyleri etkiler. Özellikle geçmişte şiddetli kalça veya omuz travması geçirmiş kişiler, romatolojik veya otoimmün hastalıkları nedeniyle kortizon tedavisi almak zorunda kalanlar ve dalgıçlık gibi yüksek basınç değişikliklerine maruz kalan meslek grupları risk altındadır. Bu bağlamda avasküler nekroz kimlerde görülür sorusuna yanıt verirken hastanın travma geçmişi, kullandığı ilaçlar ve mesleki faktörleri büyük önem taşır.
Avasküler Nekroz Nasıl Anlaşılır ve Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın en sinsi yönü, erken evrelerde genellikle hiçbir bulgu vermemesidir. Ancak kemik dokusundaki hücresel ölüm arttıkça ve yapısal zayıflama başladıkça şikayetler kendini gösterir. Hastalarımızın endişeyle araştırdığı avasküler nekroz belirtileri nelerdir sorusunun ilk ve en belirgin cevabı, etkilenen eklemde özellikle yük bindikçe ve hareketle artan, istirahat halinde dahi tam olarak geçmeyen derin ve sızlayıcı bir ağrıdır. İlerleyen evrelerde bu ağrıya eklemde sertlik, günlük işleri yaparken zorlanma ve yürüme esnasında topallama eşlik eder.
Peki, tutulumun yerine göre avasküler nekroz ağrısı nereye vurur? Hastalık vücutta en sık kalça eklemini (femur başı) etkilemektedir. Kalçada gelişen bir nekrozda ağrı lokal kalmayıp genellikle kasığa, uyluğun iç kısımlarına ve dize doğru yayılım gösterir. Omuz (humerus başı) veya diz tutulumlarında ise ağrı doğrudan eklemin etrafında hissedilir. Bu yansıyan ağrı karakteri bazen farklı hastalıklarla karıştırılabildiği için avasküler nekroz nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı, mutlaka uzman bir ortopedi hekiminin yapacağı titiz bir fiziksel değerlendirmeden geçer.
Avasküler Nekroz Nasıl Teşhis Edilir?
Hastanın şikayetleri ve tıbbi öyküsü dinlendikten sonra yapılacak detaylı bir ortopedik muayene teşhisin ilk adımıdır. Ancak kesin tanı radyolojik görüntüleme yöntemleriyle konur. Başlangıçta eklemin genel durumunu görmek için standart röntgen grafileri istense de, hastalığın henüz kemikte çökme yaratmadığı erken evreleri röntgende görülmez. Bu sebeple avasküler nekroz nasıl teşhis edilir sorusunun altın standardı Manyetik Rezonans (MR) görüntülemesidir. MR teknolojisi, kemik içindeki ödemi ve mikroskobik kanlanma bozukluğunu aylar öncesinden tespit etmemize olanak tanır.
Avasküler Nekroz Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bu hastalık, ne yazık ki kendiliğinden iyileşme eğilimi göstermeyen, ilerleyici karakterde bir patolojidir. Tanı alan birçok hastanın haklı olarak merak ettiği avasküler nekroz tedavi edilmezse ne olur sorusunun cevabı oldukça ciddidir. Tedavisiz bırakılan ve ölü dokuya dönen kemik zamanla taşıdığı yüke dayanamayarak tamamen çöker. Bu çökme, eklemin üzerini kaplayan pürüzsüz kıkırdak yapıyı parçalar ve geri dönüşümsüz, şiddetli bir kireçlenmeye (ileri derece osteoartrit) yol açar. Sonuç, hastanın basit günlük aktivitelerini, merdiven inip çıkmasını ve yürümesini engelleyen şiddetli bir sakatlık tablosudur.
Avasküler Nekroz Nasıl Tedavi Edilir?
Modern ortopedide tedavi planlaması; hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, nekrozun evresine ve hasarın büyüklüğüne göre tamamen kişiye özel olarak şekillendirilir. Çok erken evrede yakalanan kısıtlı tutulumlarda, o ekleme yük vermekten kaçınma (koltuk değneği kullanımı), kan akışını düzenleyici bazı medikal tedaviler veya hiperbarik oksijen gibi koruyucu yaklaşımlar tercih edilebilir.
Ancak hastalığın doğası gereği, eklemi kurtarmak adına sıklıkla cerrahi müdahalelere başvurulur. Henüz çökmenin başlamadığı evrelerde “kor dekompresyon” (core decompression) adı verilen işlemle, kemik içine küçük tüneller açılarak artan basınç düşürülür ve yeni, sağlıklı kan damarlarının o bölgeye ulaşması teşvik edilir. Bu işleme bazen kök hücre veya kemik grefti uygulamaları da eklenebilir. Hastalığın ilerlediği ve kemikte yapısal çökmenin yaşandığı geç evrelerde ise avasküler nekroz nasıl tedavi edilir sorusunun en başarılı ve yüz güldürücü cerrahi yanıtı, işlevini yitiren o eklemin “artroplasti” (eklem protezi) ameliyatı ile değiştirilmesidir.
Omuz ve Kalça Sağlığınızı Ertelemeyin
Avasküler nekroz, zamanla yarışılan ve erken müdahalenin doğrudan eklemin ömrünü belirlediği kritik bir rahatsızlıktır. Özellikle kasık, kalça veya omuz bölgenizde haftalardır geçmeyen, hareketle artan ve yaşam kalitenizi düşüren ağrılarınız varsa zaman kaybetmeden uzman bir değerlendirmeden geçmeniz şarttır.
Doğru tanı, kişiye özel cerrahi ve cerrahi dışı güncel tedavi seçenekleriyle eklem sağlığınıza yeniden kavuşmak için Op. Dr. Fatih Volkan Tercan ile iletişime geçebilirsiniz. Vakit kaybetmeden detaylı bir değerlendirme süreci başlatmak ve randevu oluşturmak için www.drfatihvolkantercan.com adresini ziyaret edebilir veya kliniğimize doğrudan ulaşabilirsiniz. Kendi eklemlerinizle, ağrısız ve özgürce hareket edeceğiniz günler için geç kalmayın.