Diz eklemi, vücudun en fazla yük taşıyan ve günlük yaşamda en yoğun kullanılan eklemlerinden biridir. Yürüme, merdiven çıkma, çömelme ve oturup kalkma gibi temel hareketler sırasında diz eklemine ciddi yük biner. Bu nedenle zamanla diz eklemindeki kıkırdak yapıda aşınma meydana gelebilir. Özellikle ileri yaşlarda ortaya çıkan diz ağrıları, hareket sırasında sürtünme hissi ve yürüme güçlüğü çoğu zaman diz kireçlenmesinin habercisidir.
Tıbbi adıyla gonartroz olarak bilinen diz kireçlenmesi, toplumda oldukça sık görülen kronik eklem hastalıklarından biridir. Erken dönemde tedavi edilmediğinde hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir. Günümüzde gelişen ortopedik tedavi yöntemleri sayesinde diz kireçlenmesi hem ameliyatsız yöntemlerle hem de ileri evrelerde cerrahi uygulamalarla başarılı şekilde tedavi edilebilmektedir.
Gonartroz Nedir?
Diz kireçlenmesi; diz eklemindeki kıkırdak yüzeylerin zamanla aşınması, incelmesi ve eklem yapısının bozulmasıyla ortaya çıkan dejeneratif bir hastalıktır.
Normal şartlarda diz eklemindeki kıkırdak yapı, kemiklerin birbirine sürtünmeden hareket etmesini sağlar. Ancak yaşlanma, travmalar veya aşırı yüklenme gibi nedenlerle bu koruyucu yapı bozulduğunda kemik yüzeyleri birbirine temas etmeye başlar. Bu durum ağrı, hareket kısıtlılığı ve eklem sertliğine neden olur.
Hastalar genellikle:
- Dizde ağrı
- Yürürken zorlanma
- Merdiven çıkarken şiddetli ağrı
- Dizden ses gelmesi
- Sabah sertliği
- Hareket kısıtlılığı
gibi şikayetlerle başvurur.
Diz Kireçlenmesi Neden Olur?
Diz kireçlenmesi neden olur? sorusunun cevabı birçok farklı faktöre bağlıdır. En sık nedenlerden biri yaşlanmaya bağlı kıkırdak aşınmasıdır. Ancak yalnızca yaş faktörü değil, diz eklemine uzun süre aşırı yük binmesi de süreci hızlandırabilir.
Diz kireçlenmesine yol açabilen başlıca nedenler şunlardır:
- İleri yaş
- Fazla kilo ve obezite
- Geçirilmiş diz travmaları
- Menisküs yaralanmaları
- Ön çapraz bağ hasarları
- Genetik yatkınlık
- Romatizmal hastalıklar
- Ağır fiziksel işlerde çalışma
- Spor yaralanmaları
- Bacak eksen bozuklukları
Özellikle fazla kilo, diz eklemine binen yükü ciddi şekilde artırdığı için gonartroz gelişiminde önemli risk faktörlerinden biridir.
Diz Kireçlenmesi Şikayetleri Nelerdir?
Diz kireçlenmesi şikayetleri nelerdir? sorusu hastalığın erken tanınması açısından önemlidir. Gonartroz başlangıçta hafif belirtilerle ortaya çıkabilir. Ancak zamanla şikayetlerin şiddeti artar.
En sık görülen belirtiler:
- Hareket sırasında diz ağrısı
- Uzun süre oturduktan sonra tutukluk
- Merdiven çıkarken zorlanma
- Dizde sürtünme hissi
- Çıtırtı veya kıtırtı sesleri
- Dizde şişlik
- Hareket açıklığında azalma
- Yürüme mesafesinde kısalma
- Gece ağrıları
İleri evrelerde hastalar kısa mesafede bile yürümekte zorlanabilir hale gelebilir.
Diz Kireçlenmesi Tanısı Nasıl Konur?
Diz kireçlenmesi tanısı nasıl konur? sorusunun ilk aşaması detaylı ortopedik muayenedir. Hastanın ağrı bölgesi, diz hareket açıklığı ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılık değerlendirilir.
Tanı sürecinde şu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır:
- Direkt röntgen
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
- Bilgisayarlı tomografi
- Gerekli durumlarda kan testleri
Röntgen görüntüleri diz eklem aralığındaki daralmayı ve kireçlenme seviyesini göstermede oldukça değerlidir. MR görüntüleme ise menisküs, bağ ve kıkırdak yapılar hakkında detaylı bilgi verir.
Erken tanı, diz kireçlenmesinin ilerlemesini yavaşlatmak açısından büyük önem taşır.
Gonartroz Tedavisi
Diz kireçlenmesi (gonartroz) tedavisi, hastalığın evresine ve hastanın yaşam kalitesine göre planlanır. Tedavide amaç ağrıyı azaltmak, hareket kabiliyetini artırmak ve eklem fonksiyonunu korumaktır.
Erken ve orta evre hastalarda öncelikle ameliyatsız yöntemler tercih edilir. Bu tedaviler arasında:
- Kilo kontrolü
- Aktivite düzenlenmesi
- Fizik tedavi uygulamaları
- Kas güçlendirme egzersizleri
- Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar
- Diz destekleyici aparat kullanımı
yer alır.
Özellikle diz çevresi kaslarının güçlendirilmesi, ekleme binen yükü azaltarak ağrının hafiflemesine yardımcı olur.
Diz Kireçlenmesi İçin Enjeksiyon Tedavileri
Günümüzde diz kireçlenmesi tedavisinde enjeksiyon uygulamaları oldukça sık kullanılmaktadır. Hyalüronik asit enjeksiyonları halk arasında “dize sıvı enjeksiyonu” olarak bilinir. Amaç eklem kayganlığını artırmak ve sürtünmeyi azaltmaktır.
Bunun yanında PRP (Platelet Rich Plasma) uygulamaları da bazı hastalarda tercih edilmektedir. Hastanın kendi kanından elde edilen büyüme faktörleri, eklem çevresindeki iyileşme sürecine katkı sağlayabilir.
Bu tedaviler özellikle cerrahi gerektirmeyen orta evre hastalarda etkili olabilir.
Diz Kireçlenmesi (Gonartroz) Ameliyatı
Diz kireçlenmesi (gonartroz) ameliyatı, ileri evre hastalarda gündeme gelir. Eğer:
- Ağrı günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa
- Yürüme mesafesi belirgin azaldıysa
- Gece ağrıları başladıysa
- Diz hareketleri ciddi şekilde kısıtlandıysa
- Ameliyatsız tedaviler yetersiz kaldıysa
cerrahi tedavi değerlendirilebilir.
Hastalığın seviyesine göre farklı cerrahi yöntemler uygulanabilir. Erken evrelerde artroskopik işlemler veya düzeltici cerrahiler düşünülebilirken, ileri evre gonartrozda en etkili tedavi genellikle total diz protezi ameliyatıdır.
Total diz protezi ameliyatında hasarlı eklem yüzeyleri özel implantlarla değiştirilir. Amaç ağrısız hareket sağlamak ve hastanın günlük yaşam konforunu yeniden kazandırmaktır.
Diz Kireçlenmesi Önlenebilir Mi?
Diz kireçlenmesi önlenebilir mi? sorusunun cevabı tamamen olmasa da “büyük ölçüde yavaşlatılabilir” şeklindedir. Özellikle risk faktörlerinin kontrol edilmesi diz sağlığını korumada önemlidir.
Koruyucu öneriler şunlardır:
- İdeal kilonun korunması
- Düzenli egzersiz yapılması
- Diz çevresi kaslarının güçlendirilmesi
- Ani ve aşırı yüklenmelerden kaçınılması
- Spor sırasında uygun ekipman kullanılması
- Travmaların erken tedavi edilmesi
Erken dönemde yapılan yaşam tarzı değişiklikleri diz kireçlenmesinin ilerleme hızını azaltabilir.
Diz ağrılarınız günlük yaşamınızı etkiliyor, yürürken zorlanıyor veya merdiven çıkarken dizlerinizde ciddi ağrı hissediyorsanız, erken değerlendirme büyük önem taşır. Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Fatih Volkan Tercan, diz kireçlenmesi ve gonartroz tedavisinde kişiye özel yaklaşımıyla hastalarını detaylı şekilde değerlendirerek en uygun tedavi planını oluşturmaktadır.